Nowa racjonalność naukowa oraz podejścia behawioralne w badaniach nad przemocą i wojną

Abstract

W artykule przeprowadzono analizę filozoficzno-metodologiczną ewolucji podejść behawioralnych w badaniach nad przemocą i wojną – od pozytywizmu i wczesnego behawioryzmu po współczesne koncepcje symboliczno-interakcjonistyczne oraz postmodernistyczne. Ukazano zmianę racjonalności naukowej w interpretacji natury agresji, zachowań społecznych oraz mechanizmów konfrontacji zbrojnej. Szczególną uwagę poświęcono roli narracji, środowiska aksjologiczno-semantycznego oraz czynników poznawczych w modelowaniu zachowań indywidualnych i masowych w warunkach współczesnych konfliktów. Wykazano, że najnowsze podejścia behawioralne stanowią istotną podstawę metodologiczną dla zrozumienia wojen hybrydowych, asymetrycznych i kognitywnych XXI wieku.

The article presents a philosophical and methodological analysis of the evolution of behavioral approaches in the study of violence and war – from positivism and early behaviorism to contemporary symbolic interactionist and postmodern perspectives. The transformation of scientific rationality in interpreting the nature of aggression, social behavior, and mechanisms of military confrontation is demonstrated. Special attention is paid to the role of narratives, the value–semantic environment, and cognitive factors in modeling individual and mass behavior under conditions of modern conflicts. It is argued that contemporary behavioral approaches constitute an important methodological foundation for understanding hybrid, asymmetric, and cognitive warfare in the twenty-first century.