Prężność psychiczna, poczucie koherencji a wypalenie zawodowe u personelu stomatologicznego.

Abstract

Celem niniejszej pracy była ocena natężenia wypalenia zawodowego u lekarzy dentystów oraz weryfikacja ochronnej funkcji prężności psychicznej i poczucia koherencji w radzeniu sobie ze stresem zawodowym. Badanie przeprowadzono metodą sondażu diagnostycznego na próbie 139 czynnych zawodowo stomatologów, wykorzystując standaryzowane narzędzia psychometryczne: Skalę Pomiaru Prężności (SPP-25) autorstwa Ogińska-Bulik i Juczyński, Kwestionariusz Orientacji Życiowej (SOC-13) autorstwa Antonovsky’ego oraz Kwestionariusz Wypalenia Zawodowego autorstwa Santinello (LBQ). Uzyskane wyniki wykazały, że badana grupa charakteryzuje się podwyższonymi wskaźnikami wypalenia zawodowego na tle norm, co jest silnie potęgowane specyficznymi stresorami środowiskowymi, w szczególności obawą przed roszczeniami prawnymi ze strony pacjentów. Prężność psychiczna stanowi silny, uniwersalny predyktor chroniący przed wszystkimi czterema wymiarami wypalenia (wyczerpaniem, brakiem zaangażowania w relacje, brakiem poczucia skuteczności i rozczarowaniem pracą). Zaobserwowano, że wyższy poziom poczucia koherencji wiązał się z niższym nasileniem wybranych wymiarów wypalenia, przede wszystkim w zapobieganiu postawom cynicznym wobec pacjenta oraz utracie wiary we własny profesjonalizm. Wyniki badań wskazują, że ważnym czynnikiem protekcyjnym jest wysoka decyzyjność i autonomia w miejscu pracy. Całokształt wyników wskazuje, że endogenne zasoby psychologiczne mogą chronić przed destrukcyjnym stresem w gabinecie stomatologicznym, co wskazuje na potrzebę wdrażania programów prewencyjnych budujących odporność psychologiczną już na etapie edukacji medycznej.

The aim of this study was to assess the severity of occupational burnout among dentists and to verify the protective role of psychological resilience and sense of coherence in coping with occupational stress. The study was conducted using a diagnostic survey method on a sample of 139 professionally active dentists, utilizing standardized psychometric tools: the Resilience Measurement Scale (SPP-25) by Ogińska-Bulik and Juczyński, the Life Orientation Questionnaire (SOC-13) by Antonovsky, and the Link Burnout Questionnaire (LBQ) by Santinello. The results showed that the study group was characterized by elevated burnout scores compared to normative data, which was strongly exacerbated by specific environmental stressors, particularly fear of legal claims from patients. Statistical analyses demonstrated that psychological resilience is a strong, universal protective predictor against all four dimensions of burnout (exhaustion, lack of commitment to relationships, lack of self-efficacy, and job disillusionment). In turn, sense of coherence plays an important buffering role, primarily in preventing cynical attitudes toward patients and loss of confidence in one's own professionalism. The research also confirmed that high decision-making power and autonomy in the workplace are important protective factors. The overall results demonstrate that endogenous psychological resources effectively protect against destructive stress in dental practice, indicating the need to implement preventive programs that build psychological resilience as early as the medical education stage.