Związek między poziomem stresu a strategiami radzenia sobie u matek dorosłych osób z niepełnosprawnościami

Abstract

Streszczenie Celem niniejszej pracy było zbadanie zależności pomiędzy poziomem subiektywnie odczuwanego stresu, preferowanymi strategiami radzenia sobie a otrzymywanym wsparciem społecznym u matek dorosłych osób z niepełnosprawnościami. Zagadnienie to ma istotne znaczenie w kontekście długoterminowego, chronicznego obciążenia psychofizycznego tej grupy opiekunów oraz ryzyka wystąpienia syndromu wypalenia opiekuńczego i izolacji społecznej. W części teoretycznej omówiono transakcyjną koncepcję stresu Richarda Lazarusa i Susan Folkman, teorię zachowania zasobów Stevana Hobfolla, a także psychospołeczną specyfikę funkcjonowania systemu rodzinnego w warunkach permanentnego kryzysu. Badania przeprowadzono w grupie 80 matek z wykorzystaniem Skali Odczuwanego Stresu (PSS-10), Wielwymiarowej Skali Spostrzeganego Wsparcia Społecznego (MSPSS) oraz Inwentarza do Pomiaru Radzenia Sobie ze Stresem (Mini-COPE). Wyniki wykazały istotne dodatnie związki między nasileniem subiektywnego dystresu a preferowaniem nieadaptacyjnych strategii unikowych, ze szczególnym uwzględnieniem obwiniania siebie i zajmowania się czymś innym. Wykazano, że spostrzegane wsparcie społeczne (zwłaszcza rodzinne) nie redukuje bezpośrednio poziomu odczuwanego stresu, lecz pełni funkcję stymulatora dla konstruktywnych zachowań zaradczych (aktywnego radzenia sobie oraz poszukiwania oparcia). Czas trwania opieki nie różnicuje poziomu stresu u kobiet, jednak matki o krótszym stażu istotnie częściej poszukują zewnętrznej pomocy instrumentalnej. Uzyskane rezultaty mogą stanowić podstawę do projektowania celowanych programów wsparcia psychologicznego oraz rozwoju instytucji opieki wytchnieniowej dla starzejących się opiekunów.

Abstract The aim of this study was to investigate the relationships between the level of subjectively perceived stress, preferred coping strategies, and received social support among mothers of adult individuals with disabilities. This issue is highly significant given the long-term, chronic psychophysical burden experienced by this group of caregivers, as well as the heightened risk of caregiver burnout syndrome and social isolation. The theoretical section covers Richard Lazarus and Susan Folkman's transactional model of stress, Stevan Hobfoll's conservation of resources theory, and the psychosocial dynamics of family systems facing permanent crisis. The empirical study involved 80 mothers and utilized the Perceived Stress Scale (PSS-10), the Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS), and the Brief COPE Inventory (Mini-COPE). The findings revealed significant positive correlations between subjective distress and the use of maladaptive avoidant strategies, specifically self-blame and distraction. Perceived social support, particularly from family, did not directly reduce stress levels but instead acted as a catalyst for constructive coping mechanisms, such as active coping and support-seeking. While the duration of caregiving did not differentiate stress levels, mothers with shorter caregiving history were significantly more likely to seek external instrumental support. These outcomes provide an empirical foundation for designing targeted psychological interventions and expanding respite care services for aging caregivers. Keywords: stress level, coping strategies, social support, adult individuals with disabilities, caregiver burnout, Mini-COPE