Zasoby osobowościowe, poczucie koherencji, sens życia i samoocena rodziców dzieci z niepełnosprawnością na przykładzie matek – wielokrotne studium przypadku

Abstract

Praca dotyczy funkcjonowania rodziców dzieci z niepełnosprawnością w perspektywie zasobów psychologicznych, ze szczególnym uwzględnieniem zasobów osobowościowych, poczucia koherencji, sensu życia oraz samooceny. Badania miały charakter jakościowy i zostały przeprowadzone z wykorzystaniem strategii wielokrotnego studium przypadku. Objęto nimi pięć matek dzieci z niepełnosprawnością, a materiał badawczy zgromadzono za pomocą wywiadu półustrukturyzowanego, obserwacji oraz narzędzi psychologicznych: NEO-FFI, EPQ-R, SOC-29, PIL, SONG i SES. Przeprowadzona analiza wykazała, że sposób adaptacji do wychowywania dziecka z niepełnosprawnością nie jest wyznaczany przez pojedynczy czynnik, lecz przez układ współwystępujących zasobów psychologicznych i egzystencjalnych. Istotne okazało się zarówno natężenie wybranych cech osobowości, jak i poziom poczucia koherencji, sensu życia oraz samooceny, które współtworzyły indywidualne wzorce funkcjonowania badanych matek. Uzyskane wyniki wskazują, że doświadczenie rodzicielstwa w sytuacji niepełnosprawności dziecka obejmuje nie tylko obciążenia, lecz także możliwość uruchamiania zasobów, podtrzymywania sprawczości oraz nadawania znaczenia codziennym doświadczeniom. Praca ukazuje adaptację jako proces złożony, w którym zasoby pełnią funkcję ochronną, organizującą i wzmacniającą.This thesis addresses the functioning of parents of children with disabilities from the perspective of psychological resources, with particular emphasis on personality resources, sense of coherence, meaning in life, and self-esteem. The study was qualitative in nature and was conducted using a multiple case study strategy; it included five mothers of children with disabilities, and the research material was collected by means of a semi-structured interview, observation, and psychological tools: NEO-FFI, EPQ-R, SOC-29, PIL, SONG, and SES. The analysis showed that adaptation to raising a child with a disability is not determined by a single factor, but by a configuration of co-occurring psychological and existential resources. Both the intensity of selected personality traits and the levels of sense of coherence, meaning in life, and self-esteem proved significant, as together they formed individual patterns of functioning in the studied mothers. The results indicate that parenting a child with a disability involves not only burden, but also the activation of resources, the maintenance of agency, and the possibility of assigning meaning to everyday experience. The thesis presents adaptation as a complex process in which resources serve a protective, organizing, and strengthening function.