Związek pomiędzy stylem radzenia sobie ze stresem a poziomem wypalenia zawodowego u nauczycieli wychowania przedszkolnego.

Abstract

Celem pracy było ustalenie, w jakim stopniu poszczególne style radzenia sobie ze stresem (zidentyfikowane za pomocą Kwestionariusza CISS) wiążą się z poziomem wypalenia zawodowego (diagnozowanego modelem MBI) wśród nauczycieli wychowania przedszkolnego. Tłem rozważań była charakterystyka wypalenia zawodowego przedstawiona w literaturze (m.in. przez Maslach, 2010; Chernissa, 1980; Schaufeliego i Enzmanna, 1996) oraz koncepcje stylów radzenia sobie (Endler i Parker, 1990). W badaniu wzięło udział 100 nauczycieli. Wyniki pokazały, że (1) ogólny poziom wypalenia zawodowego nie jest w tej grupie drastycznie wysoki, większość badanych wskazała poziom przeciętny w wyczerpaniu emocjonalnym i cynizmie, a 99% osób uzyskało wynik przeciętny w braku osobistych osiągnięć; (2) najczęściej deklarowanym stylem radzenia sobie był styl zadaniowy, następnie unikowy, a dopiero na końcu emocjonalny; (3) styl emocjonalny okazał się istotnie i dodatnio powiązany ze wszystkimi wymiarami wypalenia, natomiast styl zadaniowy obniżał odczucie braku osiągnięć; (4) w kontekście braku osiągnięć styl unikowy nie tylko nie podniósł wskaźników wypalenia, lecz nawet obniżył to poczucie. Wyniki mają znaczenie teoretyczne, gdyż wnoszą informacje o możliwej ochronnej roli doraźnego unikania w kontekście poczucia braku dokonań zawodowych, poszerzając dotychczasowe wnioski z literatury, która w większości negatywnie oceniała znaczenie stylu unikowego. Mają też wymiar praktyczny: mogą stać się bazą do projektowania programów profilaktycznych w placówkach edukacyjnych w zakresie treningów radzenia sobie ze stresem.

The aim of this study was to determine the extent to which specific stress coping styles (identified using the CISS questionnaire) are associated with levels of occupational burnout (assessed using the MBI model) among preschool teachers. The background for these considerations was the characterization of occupational burnout presented in the literature (e.g., by Maslach, 2010; Cherniss, 1980; Schaufeli and Enzmann, 1996) and concepts of coping styles (Endler and Parker, 1990). A total of 100 teachers participated in the study. The results showed that (1) the overall level of occupational burnout in this group is not drastically high; most respondents reported average levels of emotional exhaustion and cynicism, and 99% scored average on the lack of personal accomplishment scale; (2) the most frequently reported coping style was task-oriented, followed by avoidance, and lastly emotional; (3) the emotional coping style was found to be significantly and positively associated with all dimensions of burnout, whereas the task-oriented style reduced the sense of lack of accomplishment; (4) in the context of lack of accomplishment, the avoidance coping style not only did not increase burnout scores but actually reduced this sense. The results have theoretical significance, as they provide insights into the possible protective role of situational avoidance in the context of a sense of lack of professional achievement, expanding upon existing conclusions from the literature, which has largely viewed the significance of the avoidance style negatively. They also have a practical aspect: they can serve as a foundation for designing prevention programs in educational institutions focused on stress management training.