System wsparcia uczniów zdolnych w szkołach ponadpodstawowych.

Abstract

System wsparcia uczniów zdolnych w polskich szkołach ponadpodstawowych charakteryzuje się znaczącą rozbieżnością między formalnymi możliwościami a ich rzeczywistą implementacją w praktyce szkolnej. W związku z tym, główny cel badań sprowadzono do diagnozy stanu systemu wsparcia uczniów zdolnych w szkołach ponadpodstawowych oraz identyfikacji czynników warunkujących jego efektywność. Badania przeprowadzono metodą sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem techniki CAWI wśród 103 nauczycieli liceów ogólnokształcących, techników i branżowych szkół pierwszego stopnia w okresie od 20 października 2025 roku do 5 stycznia 2026 roku. Wyniki wykazały dominację metod nieformalnych w procesie identyfikacji uczniów zdolnych (obserwacja pedagogiczna przy znikomym wykorzystaniu metod specjalistycznych. Wśród form wsparcia przeważały rozwiązania tradycyjne - przygotowanie do konkursów, podczas gdy indywidualny program nauki stosowało regularnie jedynie 2,9% nauczycieli, a indywidualny tok nauki 1,0%. Skuteczność systemu oceniono jako średnią i niską. Główne bariery mają charakter organizacyjny: zbyt duża liczebność klas, przeciążenie programem oraz brak czasu na indywidualną pracę. Nauczyciele postulowali zmniejszenie liczebności klas, a także dodatkowe finansowanie programów dla uczniów zdolnych.

The system of support for gifted students in Polish post-primary schools is characterized by a significant divergence between formal capabilities and their real-world implementation in school practice. Therefore, the main goal of the research was reduced to a diagnosis of the status of the gifted student support system in post-primary schools and the identification of factors conditioning its efficiency. The research was carried out via a diagnostic survey method using the CAWI technique among 103 teachers of general high schools, technical schools, and first-degree trade schools in the period from October 20.2025, to January 5.2026. The results showed a dominance of informal methods in the process of identifying gifted students (pedagogical observation with very limited use of specialist methods). Among forms of support, traditional solutions predominated - preparation for competitions - while an individual study program was applied regularly by only 2,9% of teachers, and an individual course of study by 1,0%. The effectiveness of the system was evaluated as average and low. The main barriers are of an organizational nature: too large class sizes, curriculum overload, and a lack of time for individual work. Teachers postulated a reduction in class sizes, as well as additional financing for programs for gifted students.