Socjalizacja i dostosowanie społeczne dzieci w systemie edukacji domowej w Polsce: perspektywa jakościowa

Abstract

Celem pracy była pogłębiona analiza procesu socjalizacji i dostosowania społecznego dzieci w wieku 8–12 lat realizujących edukację domową w Polsce oraz identyfikacja rodzinnych uwarunkowań oddziałujących na ich funkcjonowanie psychospołeczne. Badania przeprowadzono metodą wielopoziomowego zintegrowanego studium przypadku wśród trzech rodzin edukujących dzieci w systemie edukacji domowej, wykorzystując podejście mieszane z dominacją analizy jakościowej oraz triangulację metod badawczych. Zastosowano wywiady pogłębione (IDI), Test Niedokończonych Zdań Rottera (RISB), Inwentarz Stanu i Cechy Lęku dla Dzieci (STAIC), Kwestionariusz Osobowości CPQ oraz Skalę Postaw Rodzicielskich Plopy. Analiza wyników wykazała, że badane dzieci prezentowały zróżnicowany poziom kompetencji społecznych i funkcjonowania emocjonalnego, jednak większość z nich charakteryzowała się prawidłowym dostosowaniem społecznym oraz pozytywnymi relacjami rodzinnymi. Istotne znaczenie dla przebiegu socjalizacji miały postawy rodzicielskie, sposób organizacji kontaktów społecznych oraz klimat emocjonalny rodziny. Wyniki wskazują, że edukacja domowa może stanowić środowisko sprzyjające rozwojowi społecznemu dziecka, jeśli rodzina aktywnie wspiera proces socjalizacji i zapewnia dziecku adekwatne doświadczenia społeczne.

The aim of this thesis was to conduct an in-depth analysis of the socialization process and social adjustment of children aged 8–12 participating in homeschooling in Poland, as well as to identify family-related factors influencing their psychosocial functioning. The study was conducted using a case study method among three homeschooling families and applied a mixed-methods approach with the predominance of qualitative analysis and methodological triangulation. The research tools included in-depth interviews (IDI), the Rotter Incomplete Sentences Blank (RISB), the State-Trait Anxiety Inventory for Children (STAIC), the Children’s Personality Questionnaire (CPQ), and Plopa’s Parental Attitudes Scale. The analysis revealed that the examined children presented varied levels of social competence and emotional functioning; however, most of them demonstrated appropriate social adjustment and positive family relationships. Parental attitudes, the organization of social interactions, and the emotional climate within the family played a significant role in the socialization process. The findings indicate that homeschooling may provide an environment conducive to a child’s social development, provided that the family actively supports the process of socialization and ensures adequate social experiences.