Strategie radzenia sobie z zagrożeniem środowiskowym a objawy traumy i depresji u pracowników oświaty z rejonów zalanych i zagrożonych powodzią – ujęcie w kontekście teorii Stephena Porgesa

Abstract

Praca podejmuje problem psychologicznych skutków zagrożeń środowiskowych, ze szczególnym uwzględnieniem funkcjonowania nauczycieli w sytuacji powodzi. Badanie przeprowadzono wśród 133 nauczycieli z terenów bezpośrednio dotkniętych powodzią oraz zagrożonych jej wystąpieniem, wykorzystując kwestionariusze Mini-COPE (Carver), BDI-II (Beck) oraz IES-R (Juczyński, Ogińska-Bulik) do analizy zależności między strategiami radzenia sobie a nasileniem objawów depresyjnych i dystresu okołotraumatycznego. Uzyskane wyniki nie wykazały istotnych różnic między grupami, co wskazuje, że samo zagrożenie może stanowić obciążenie psychiczne porównywalne z doświadczeniem powodzi. Stwierdzono istotne dodatnie związki między strategiami unikowo-obronnymi a nasileniem objawów psychicznych oraz ujemne zależności w przypadku strategii aktywnych i regulacyjnych. Analizy regresji wykazały, że strategie unikowo-obronne stanowią istotny czynnik ryzyka, natomiast strategie aktywnego radzenia pełnią funkcję ochronną w odniesieniu do objawów depresyjnych. Wyniki, interpretowane w świetle teorii poliwagalnej Stephena Porgesa, sugerują, że funkcjonowanie psychiczne jednostki pozostaje w związku ze stanem regulacji autonomicznego układu nerwowego, w tym z ograniczoną dostępnością regulacji społecznej. Uzyskane rezultaty podkreślają znaczenie wielowymiarowego podejścia do analizy stresu i traumy, uwzględniającego zarówno strategie radzenia sobie, funkcjonowanie emocjonalne, poznawcze jak i procesy regulacji układu nerwowego.

This study addresses the psychological consequences of environmental threats, with particular emphasis on teachers’ functioning in the context of flooding. The research was conducted among 133 teachers from both flood-affected and flood-threatened areas, using the Mini-COPE (Carver), BDI-II (Beck), and IES-R (Juczyński & Ogińska-Bulik) questionnaires to examine the relationships between coping strategies and the severity of depressive symptoms and peritraumatic distress. The results revealed no significant differences between the groups, suggesting that the experience of threat alone may constitute a psychological burden comparable to direct exposure to flooding. Significant positive associations were found between avoidant coping strategies and psychological distress, whereas negative associations were observed for active and regulatory strategies. Regression analyses indicated that avoidant coping strategies represent a significant risk factor, while active coping plays a protective role in relation to depressive symptoms. Interpreted within the framework of Stephen Porges’ polyvagal theory, the findings suggest that psychological functioning is associated with the state of autonomic nervous system regulation, including reduced access to social regulation. The results highlight the importance of a multidimensional approach to stress and trauma, integrating coping strategies, emotional and cognitive functioning, and nervous system regulation processes.