„Cechy osobowości w modelu Wielkiej Piątki a style radzenia sobie ze stresem u nauczycieli pracujących w klasach 1–3 i 4–8”.

Abstract

Przedmiotem niniejszej pracy była analiza zależności pomiędzy cechami osobowości ujmowanymi w modelu Wielkiej Piątki a stylami radzenia sobie ze stresem wśród nauczycieli szkół podstawowych pracujących w klasach 1–3 oraz 4–8. Celem badań było określenie związku pomiędzy neurotycznością, ekstrawersją, otwartością na doświadczenie, ugodowością i sumiennością a preferowanymi stylami radzenia sobie ze stresem. W części teoretycznej omówiono zagadnienia dotyczące osobowości, modelu Wielkiej Piątki, stresu oraz sposobów radzenia sobie ze stresem. Przedstawiono również specyfikę pracy nauczyciela, główne źródła stresu zawodowego oraz konsekwencje jego długotrwałego oddziaływania. Badania przeprowadzono metodą sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem techniki ankiety. Zastosowano Inwentarz Osobowości NEO-FFI, Kwestionariusz Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych CISS oraz autorski kwestionariusz socjodemograficzny. Grupę badaną stanowiło 100 nauczycieli szkół podstawowych. Uzyskane wyniki wskazały, że stres zawodowy jest powszechnym doświadczeniem badanych nauczycieli, a najczęściej wskazywanymi jego źródłami były kontakty z rodzicami uczniów, obowiązki administracyjne oraz relacje w gronie pedagogicznym. Dominującym stylem radzenia sobie ze stresem okazał się styl skoncentrowany na zadaniu. Analizy wykazały również występowanie zależności pomiędzy wybranymi cechami osobowości a preferowanymi stylami radzenia sobie ze stresem. Otrzymane wyniki potwierdzają znaczenie cech osobowości w procesie adaptacji do wymagań zawodowych i radzenia sobie z obciążeniami psychicznymi. Przeprowadzone badania poszerzają wiedzę na temat psychologicznych uwarunkowań funkcjonowania nauczycieli oraz mogą stanowić podstawę do opracowywania programów wspierających dobrostan psychiczny, profilaktykę stresu zawodowego i przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu w środowisku szkolnym.

The subject of this study was to analyze the relationship between personality traits conceptualized in the Big Five model and stress coping styles among primary school teachers working in grades 1–3 and 4–8. The aim of the study was to determine the relationship between neuroticism, extroversion, openness to experience, agreeableness, and conscientiousness, and preferred stress coping styles. The theoretical section discussed issues related to personality, the Big Five model, stress, and stress coping strategies. The specific nature of teaching, the main sources of occupational stress, and its long-term consequences were also presented. The study was conducted using a diagnostic survey method using a questionnaire. The NEO-FFI Personality Inventory, the CISS Questionnaire for Coping with Stressful Situations, and a proprietary sociodemographic questionnaire were used. The study group consisted of 100 primary school teachers. The results indicated that occupational stress is a common experience among the teachers, with contacts with students' parents, administrative duties, and relationships within the teaching staff being the most frequently cited sources. The dominant stress-coping style was task-focused. Analyses also revealed a correlation between selected personality traits and preferred stress-coping styles. The results confirm the importance of personality traits in adapting to professional demands and coping with psychological burdens. The research conducted expands knowledge about the psychological determinants of teachers' functioning and can provide a basis for developing programs that support mental well-being, prevent occupational stress, and counteract burnout in the school environment.