Psychologiczne uwarunkowania reakcji rodziców na diagnozę zaburzeń ze spektrum autyzmu u dziecka w wieku przedszkolnym.

Abstract

Niniejsza praca jest poświęcona analizie wpływu diagnozy zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD) u dziecka w wieku przedszkolnym na funkcjonowanie psychiczne i emocjonalne jego rodziców. Głównym celem podjętych badań własnych było określenie poziomu lęku (jako stanu i cechy) oraz dominujących stylów radzenia sobie ze stresem u rodziców w momencie konfrontacji z diagnozą ASD u ich dziecka. Treść pracy została podzielona na sześć rozdziałów. Pierwsze trzy tworzą podbudowę teoretyczną: opisano w nich ewolucję pojęcia ASD, kryteria diagnostyczne i etiologię,oraz mechanizmy działania systemu rodzinnego w sytuacji kryzysowej. Osobne miejsce poświęcono psychologicznym koncepcjom stresu. Druga część pracy (rozdziały IV–VI) to metodologia oraz szczegółowe omówienie wyników własnych. Badania zrealizowano w modelu mieszanym (ilościowo-jakościowym), wykorzystując do tego Inwentarz Stanu i Cechy Lęku (STAI), Kwestionariusz Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych (CISS), autorską ankietę oraz technikę wywiadu pogłębionego. Wyniki badań potwierdziły, że moment otrzymania diagnozy ma dla rodziców charakter traumatyczny i wiąże się z gwałtownym wzrostem lęku-stanu, niezależnie od bazowej lękliwości (cechy) rodzica. Kluczowym czynnikiem nasilającym stres okazał się sposób przekazania diagnozy przez specjalistów. Analiza stylów radzenia sobie (CISS) wykazała, że najskuteczniejszą formą odzyskiwania dobrostanu emocjonalnego i poczucia kontroli jest aktywacja stylu skoncentrowanego na zadaniu. Sformułowane wnioski oraz implikacje praktyczne wskazują na pilną potrzebę humanizacji procedur diagnostycznych.

This thesis analyzes the impact of an autism spectrum disorder (ASD) diagnosis in a preschool-aged child on parents' psychological and emotional functioning. The empirical research aimed to determine parents' anxiety levels (state and trait) and identify their dominant coping styles when confronting the diagnosis. The theoretical section (Chapters I–III) covers the evolution of the ASD concept, diagnostic criteria, family dynamics in crisis, and the nature of parental stress. The empirical section (Chapters IV–VI) presents a mixed-methods study utilizing the STAI and CISS inventories, a custom survey, and semi-structured interviews. The findings confirm that receiving the diagnosis is deeply traumatic, triggering a sharp increase in state anxiety regardless of trait anxiety. Unempathetic communication by specialists significantly intensified this stress. While a task-oriented coping style proved most effective for restoring emotional well-being, fathers demonstrated a higher tendency toward avoidance strategies. The conclusions highlight an urgent need to humanize diagnostic protocols, improve communication standards, and provide families with immediate post-diagnosis support.