Postawy oraz postrzegane potrzeby polskich psychologów i psychoterapeutów wobec wykorzystania sztucznej inteligencji w praktyce zawodowej

Abstract

Polscy psychologowie i psychoterapeuci coraz częściej spotykają się ze sztuczną inteligencją (AI) we własnej pracy oraz w doświadczeniach pacjentów, a polskich danych ilościowych o postawach specjalistów wobec AI dotąd brakowało. Celem pracy było rozpoznanie postaw, barier i potrzeb specjalistów wobec AI w praktyce zawodowej. Badania zrealizowano metodą sondażu diagnostycznego w ankiecie internetowej (CAWI), na próbie 185 osób dobranej celowo i metodą kuli śnieżnej, z wykorzystaniem skali GAAIS, kwestionariusza UTAUT-AI-DMHI oraz autorskich sekcji dotyczących barier, doświadczeń, potrzeb i dwóch scenariuszy obecności AI w gabinecie. Postawy badanych okazały się ostrożno-pozytywne, ale wyraźnie warunkowe. Ogólne nastawienie ulokowało się powyżej środka skali (GAAIS-Positive: M = 41,72; d = 0,62), przy obawach o ryzyko kliniczne (M = 4,24), ochronę danych i odpowiedzialność etyczno-prawną, silniejszych niż obawy o utratę autonomii zawodowej. Lęk technologiczny statystycznie pośredniczył między kompetencjami cyfrowymi a negatywnymi postawami wobec AI, a najsilniejszym korelatem postaw pozytywnych okazała się świadomość AI (ρ = 0,38). Akceptacja AI jako narzędzia wspierającego pracę specjalisty wyraźnie przewyższała akceptację AI w roli „trzeciego podmiotu” w relacji terapeutycznej; preferencja ta dotyczyła ponad 80% próby. O akceptacji AI rozstrzygała przede wszystkim rola, jaką AI miałoby pełnić w codziennej pracy.Polish psychologists and psychotherapists increasingly encounter artificial intelligence (AI) in their own work and in patients' experiences, yet Polish quantitative data on specialists' attitudes towards AI have been scarce. The thesis examined specialists' attitudes, barriers and needs regarding AI in professional practice. The study used an online survey (CAWI) with 185 participants recruited through purposive and snowball sampling, employing the GAAIS scale, the UTAUT-AI-DMHI questionnaire, and original sections on barriers, experiences, needs, and two scenarios of AI presence. Attitudes proved cautiously positive but clearly conditional. The overall attitude was above the scale midpoint (GAAIS-Positive: M = 41.72; d = 0.62), with concerns about clinical risk (M = 4.24), data protection and ethical-legal responsibility outweighing fears of losing professional autonomy. Technological anxiety statistically mediated the link between digital competence and negative attitudes, while AI awareness was the strongest correlate of positive attitudes (ρ = .38). Acceptance of AI as a tool supporting the specialist's work clearly exceeded acceptance of AI as a "third party" in the therapeutic relationship; this preference concerned over 80% of the sample. Acceptance was governed above all by the role AI would play in clinical work.