Funkcjonowanie rodziców dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu – poczucie stresu, lęku i frustracji.

Abstract

Niniejsza praca magisterska podejmuje problematykę funkcjonowania rodziców dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD) w kontekście przeżywanego poziomu stresu, lęku i frustracji. Głównym celem badań było opisanie specyfiki obciążeń psychofizycznych doświadczanych przez opiekunów oraz zestawienie wyników matek i ojców. Badania zrealizowano w podejściu jakościowym z wykorzystaniem metody studiów przypadku. Grupę badaną stanowiło sześć osób tworzących trzy małżeństwa wychowujące dzieci z ASD. Zastosowano pogłębiony wywiad ustrukturyzowany, Inwentarz STAI, Skalę PSS-10 oraz Test Rosenzweiga. Materiał ukazał, że odczuwanie chronicznego stresu, lęku i frustracji u rodziców nie zależy bezpośrednio od płci, lecz od pełnionej roli w strukturze rodzinnej. W modelu tradycyjnym matki, obciążone pełną opieką, ponoszą ogromne koszty psychofizyczne (stres 8–9 sten), wykazując silną somatyzację. Ojcowie, uciekając w pracę zawodową, odnotowują niskie wartości napięcia. W sytuacji przymusowego odwrócenia ról i obciążenia ojca opieką, mężczyzna poniósł wysokie koszty w postaci kryzysu tożsamości oraz wzrostu stresu i lęku. Nie wpłynęło to na poziom wyczerpania żony, u której ucieczka w pracę przestała być wystarczająca. Dowodzi to perspektywy systemowej: zmiana położenia jednego członka automatycznie reorganizuje funkcjonowanie pozostałych. Praktyczny wniosek wiąże się z potrzebą systemowej terapii małżeńskiej zorientowanej na reorganizację ról, poprawę komunikacji oraz pilnego uruchomienia opieki wytchnieniowej.

This master's thesis addresses the functioning of parents of children with autism spectrum disorder (ASD) in the context of their experienced levels of stress, anxiety, and frustration. The main objective of the research was to describe the specific psychophysical burdens experienced by caregivers and to compare the results of mothers and fathers. The study followed a qualitative approach using the case study method. The study group consisted of six individuals forming three marriages raising children with ASD. An in-depth structured interview, the STAI inventory, the PSS-10 scale, and the Rosenzweig Picture-Frustration Test were utilized. The gathered material revealed that the experience of chronic stress, anxiety, and frustration does not directly depend on biological sex, but on the role played within the family structure. In the traditional model, mothers, burdened with full care, bear immense psychophysical costs (stress at 8–9 sten), showing strong somatization. Fathers, escaping into professional work, report low levels of tension. However, when roles were forcedly reversed and the father assumed full care, he incurred high costs including a masculine identity crisis and increased stress and anxiety. This proves a systemic perspective: changing one member's position automatically reorganizes the functioning of the others. The practical conclusion highlights the need for systemic marital therapy focused on role reorganization, improved communication, and the urgent launch of respite care.