Poziom lęku a kompetencje społeczne nauczycieli w komunikacji z rodzicami uczniów szkoły podstawowej

Abstract

Praca poświęcona jest zależności pomiędzy poziomem lęku a kompetencjami społecznymi wychowawców klas szkoły podstawowej w komunikacji z rodzicami uczniów. W części teoretycznej omówiono psychologiczne i kliniczne ujęcia lęku, rozróżnienie lęku jako stanu i jako cechy, a także wybrane teorie wyjaśniające mechanizmy jego powstawania i utrzymywania się. Przedstawiono również zagadnienia związane z kompetencjami społecznymi nauczycieli, ich znaczeniem w pracy pedagogicznej oraz rolą komunikacji interpersonalnej w relacji wychowawca–rodzic. Uwzględniono ponadto wyniki badań polskich i zagranicznych dotyczących funkcjonowania nauczycieli w sytuacjach obciążenia emocjonalnego i społecznego. Część empiryczna ma charakter ilościowy i została oparta na metodzie sondażu diagnostycznego. W badaniu uwzględniono dwie powiązane grupy respondentów: wychowawców klas szkoły podstawowej oraz rodziców uczniów pozostających pod ich opieką wychowawczą. Zastosowano Inwentarz Stanu i Cechy Lęku STAI, Kwestionariusz Kompetencji Społecznych KKS oraz autorskie ankiety skierowane do wychowawców i rodziców. Powiązanie danych obu grup umożliwiło zestawienie samoopisu wychowawców z oceną relacji i jakości komunikacji dokonywaną przez rodziców. Zakres analiz objął poziom lęku jako stanu i jako cechy, poziom kompetencji społecznych wychowawców, subiektywnie postrzegane trudności komunikacyjne oraz ocenę relacji z wychowawcą z perspektywy rodziców. Uwzględniono również wybrane zmienne socjodemograficzne, takie jak płeć, staż pracy oraz pełnienie funkcji wychowawcy. Podjęta problematyka ma znaczenie poznawcze i praktyczne, ponieważ pozwala lepiej zrozumieć uwarunkowania komunikacji na linii szkoła–dom oraz wskazuje na znaczenie funkcjonowania emocjonalnego wychowawcy w budowaniu relacji z rodzicami uczniów.

The thesis addresses the relationship between the level of anxiety and the social competences of primary school class teachers in communication with students’ parents. The theoretical part discusses psychological and clinical approaches to anxiety, the distinction between state and trait anxiety, as well as selected theories explaining the mechanisms underlying the development and maintenance of anxiety. It also presents issues related to teachers’ social competences, their importance in educational practice, and the role of interpersonal communication in the class teacher–parent relationship. In addition, the study reviews Polish and international research on teachers’ functioning in emotionally and socially demanding situations. The empirical part is quantitative in nature and is based on the diagnostic survey method. The study included two related groups of respondents: primary school class teachers and the parents of students under their educational supervision. The State-Trait Anxiety Inventory (STAI), the Social Competence Questionnaire (KKS), and two author-designed questionnaires addressed separately to class teachers and parents were used. Linking the data from both groups made it possible to compare teachers’ self-reports with parents’ evaluations of the relationship and the quality of communication. The analysis covered the level of state and trait anxiety, the level of class teachers’ social competences, subjectively perceived communication difficulties, and parents’ assessment of their relationship with the class teacher. Selected sociodemographic variables were also taken into account, including gender, job seniority, and serving as a class teacher. The topic has both cognitive and practical significance, as it allows for a better understanding of school–home communication and highlights the importance of the class teacher’s emotional functioning in building relationships with students’ parents.