Psychologiczne uwarunkowania problemowego korzystania z krótkich form wideo: rola impulsywności i FOMO

Abstract

Praca dotyczy psychologicznych uwarunkowań korzystania z krótkich form wideo (TikTok, Instagram Reels, YouTube Shorts), ze szczególnym uwzględnieniem roli impulsywności i FOMO (Fear of Missing Out). Badanie przekrojowe przeprowadzono na próbie N = 155 osób dorosłych z pokolenia Y i Z, dobranych metodą celowo-dostępnościową. Zastosowano Skalę Impulsywności Barratta (BIS-11), Skalę Ryzyka FOMO oraz autorski kwestionariusz problemowego korzystania z krótkich form wideo adaptowany na podstawie IGDS9-SF. Ze względu na nieznaczne odchylenia od normalności rozkładów (zastosowany test Shapiro-Wilka; skośność < |1|) zastosowano testy parametryczne. Analizę mediacji przeprowadzono z użyciem makra PROCESS v.5.0 (bootstrap, 5000 próbek). Analizy korelacji r Pearsona wykazały umiarkowane, dodatnie i istotne statystycznie związki między impulsywnością a problemowym korzystaniem z krótkich form wideo (r = 0,31–0,48; impulsywność ogółem: r = 0,43), przy czym najsilniejszy związek odnotowano dla impulsywności poznawczej (r = 0,48). FOMO również dodatnio korelowało z problemowym użytkowaniem (r = 0,48). Analiza mediacji wykazała, że FOMO pośredniczy częściowo w związkach między impulsywnością ogółem, nieplanowaną i poznawczą a problemowym korzystaniem z krótkich form wideo, natomiast w przypadku impulsywności motorycznej stwierdzono mediację całkowitą, co jest zgodne z założeniami modelu I-PACE. Omówiono implikacje dla profilaktyki, oddziaływań terapeutycznych oraz projektowania regulacji dotyczących użytkowania platform społecznościowych.

This study examined the psychological determinants of short-form video use (TikTok, Instagram Reels, YouTube Shorts), with particular emphasis on the roles of impulsivity and the Fear of Missing Out (FOMO). A cross-sectional design was employed with a purposive convenience sampling of N = 155 adults from generations Y and Z. Measures included the Barratt Impulsiveness Scale (BIS-11), the FOMO Risk Scale and the self-developed questionnaire on problematic short-form video use, adapted from the IGDS9-SF. Due to minor deviations from normality (Shapiro-Wilk test; skewness < |1|), parametric tests were applied and mediation analyses were conducted using the PROCESS macro v.5.0 (bootstrap, 5,000 samples). Pearson’s r correlations revealed moderate, positive and statistically significant associations between impulsivity and problematic short-form video use (r = 0.31 - 0.48; total impulsivity r = 0.43), with cognitive impulsivity showing the strongest association (r = 0.48). FOMO was similarly and positively correlated with problematic use (r = 0.48). Mediation analyses indicated that FOMO partially mediated the relationships between total, non-planning, and cognitive impulsivity and problematic short-form video use, whereas full mediation was observed for motor impulsivity, consistent with the I-PACE model. Implications for prevention, therapeutic interventions, and the regulation of social media platforms are discussed.