Stres a wypalenie zawodowe nauczycieli w edukacji włączającej – badania jakościowe.

Abstract

Intensywne przemiany w systemie edukacji, rosnące wymagania ze strony społeczeństwa oraz wprowadzenie modelu edukacji włączającej sprawiają, że pedagog nowej generacji pracuje w środowisku charakteryzującym się wysokim poziomem złożoności i zmienności. Niniejsza praca ma na celu analizę i opis zależności między poziomem stresu a przejawami wypalenia zawodowego wśród nauczycieli pracujących w edukacji włączającej oraz identyfikacja czynników sprzyjających lub chroniących przed występowaniem tego zjawiska. Na podstawie przeglądu literatury postawiono następujące pytania badawcze: 1.Jakie są główne źródła stresu u nauczycieli pracujących w edukacji włączającej? 2. Jakie czynniki sprzyjają wypaleniu zawodowemu wśród nauczycieli pracujących w klasach inkluzyjnych? 3. Jakie strategie radzenia sobie ze stresem stosują nauczyciele edukacji włączającej? W ostatniej części zaprezentowana została empiryczna i analityczna analiza wyników badań własnych Grupę badaną stanowiło ośmiu nauczycieli pracujących w Szkole Podstawowej .W badaniach wykorzystano metodę wywiadu pogłębionego oraz arkusz obserwacji. Zostały użyte równie następujące testy: KPS - Kwestionariusz Poczucia Stresu, LBQ - Kwestionariusz Wypalenia Zawodowego mini COPE - radzenie sobie ze stresem (z NPSR). Stwierdzono , że stres zawodowy nauczycieli ma charakter wielowymiarowy i nie zawsze w pełni ujawnia się w deklaracjach ilościowych, natomiast jego obecność jest wyraźnie widoczna w danych jakościowych. Kluczową rolę w kształtowaniu poziomu wypalenia zawodowego odgrywa wsparcie instytucjonalne oraz relacje w środowisku pracy, natomiast specyfika edukacji włączającej jednocześnie generuje obciążenia i może wzmacniać poczucie sensu pracy.

Intensive changes in the education system, growing societal demands, and the introduction of the inclusive education model mean that new-generation educators work in an environment characterized by a high level of complexity and variability. This study aims to analyze and describe the relationship between stress levels and burnout among teachers working in inclusive education, and to identify factors that contribute to or protect against the occurrence of this phenomenon. Based on a literature review, the following research questions were posed: 1. What are the main sources of stress among teachers working in inclusive education? 2. What factors contribute to burnout among teachers working in inclusive classrooms? 3. What coping strategies do inclusive education teachers use? The final section presents an empirical and analytical analysis of the results of our own research. The study group consisted of eight teachers working in a primary school. The study utilized in-depth interviews and an observation sheet. The following tests were also used: KPS – Perceived Stress Questionnaire, LBQ – Burnout Questionnaire, and mini COPE – coping with stress (from the NPSR). It was found that teachers' occupational stress is multidimensional and not always fully revealed in quantitative statements, but its presence is clearly visible in qualitative data. Institutional support and relationships within the work environment play a key role in shaping the level of burnout, while the specific nature of inclusive education simultaneously generates burdens and can enhance a sense of meaningfulness in work.