Erasmus+ jako przestrzeń zmiany: rozwój osobisty i kompetencje międzykulturowe

Abstract

Mobilność zagraniczna w okresie wczesnej dorosłości stanowi kontekst rozwojowy o wysokim potencjale oddziaływania, który może inicjować istotne zmiany w zakresie samoregulacji, poczucia sprawczości oraz konstruowania tożsamości. Pomimo rosnącej liczby badań nad mobilnością studencką, psychologiczne mechanizmy łączące doświadczenia mobilności z rozwojem osobistym i kompetencjami międzykulturowymi pozostają niewystarczająco zintegrowane teoretycznie i empirycznie. Niniejszy artykuł podejmuje próbę wypełnienia tej luki poprzez konceptualizację mobilności (w tym programu Erasmus+ oraz innych form mobilności edukacyjnej i zawodowej) jako „przestrzeni zmiany”, w ramach której procesy rozwojowe są aktywowane poprzez ekspozycję na nowość, niejednoznaczność oraz dyskontynuację społeczno-kulturową. W oparciu o podejścia teoretyczne odnoszące się do autonomii, tolerancji niejednoznaczności, uczenia się transformacyjnego oraz rozwoju tożsamości, artykuł proponuje procesualne ujęcie zmiany zachodzącej w trakcie mobilności.

W części empirycznej przedstawiono wyniki pilotażowego badania ankietowego (N = 176), koncentrującego się na deklarowanych zmianach w zakresie sprawczości, otwartości oraz kompetencji międzykulturowych. Uzyskane wyniki wskazują na systematyczny wzrost w analizowanych obszarach, co sugeruje, że mobilność może pełnić funkcję katalizatora rozwoju zasobów psychospołecznych. Jednocześnie, ze względu na eksploracyjny charakter badania oraz wykorzystanie metod samoopisowych, wyniki należy interpretować z ostrożnością.

W ujęciu całościowym artykuł wnosi wkład do literatury poprzez zaproponowanie zintegrowanej konceptualizacji mobilności jako kontekstu rozwojowego oraz wskazanie potrzeby prowadzenia dalszych badań o charakterze longitudinalnym i ukierunkowanych na identyfikację mechanizmów zmiany.

International mobility in early adulthood constitutes a high-impact developmental context that can trigger substantial changes in self-regulation, perceived agency, and identity construction. Despite a growing body of research on student mobility, the underlying psychological mechanisms linking mobility experiences to personal development and intercultural competence remain insufficiently theorized and empirically integrated. This article addresses this gap by conceptualizing mobility (including the Erasmus+ programme and other forms of educational and professional mobility) as a “space for change,” within which developmental processes are activated through exposure to novelty, ambiguity, and sociocultural discontinuity. Drawing on theoretical perspectives on autonomy, tolerance of ambiguity, transformative learning, and identity development, the paper proposes a process-oriented framework for understanding change during mobility. The empirical section presents findings from a pilot survey study (N = 176), focusing on self-reported changes in agency, openness, and intercultural competence. The results indicate consistent increases across these domains, suggesting that mobility may function as a catalyst for the development of psychosocial resources. However, given the exploratory design and reliance on self-report measures, the findings should be interpreted with caution. Overall, the study contributes to the literature by offering an integrative conceptualization of mobility as a developmental context and by highlighting the need for more rigorous, longitudinal, and mechanism-focused research.