Zależność między cechami osobowości i poczuciem sensu życia a strategiami adaptacyjnymi i nieadaptacyjnymi radzenia sobie ze stresem wśród nauczycieli w szkole podstawowej z oddziałami integracyjnymi.

Abstract

Zawód nauczyciela wiąże się z licznymi obciążeniami psychicznymi, dlatego istotne jest poznanie zasobów psychologicznych sprzyjających skutecznemu radzeniu sobie ze stresem zawodowym. Przedmiotem pracy była analiza zależności pomiędzy cechami osobowości, poczuciem sensu życia a strategiami adaptacyjnymi i nieadaptacyjnymi radzenia sobie ze stresem u nauczycieli pracujących w szkole podstawowej z oddziałami integracyjnymi. Badania przeprowadzono z wykorzystaniem jakościowej strategii badawczej w formie studium przypadku. Uczestnikami było pięcioro nauczycieli zróżnicowanych pod względem wieku, stażu pracy oraz pełnionych funkcji zawodowych. W badaniu zastosowano kwestionariusze NEO-FFI, COPE i PIL, a także wywiad ustrukturyzowany oraz arkusz obserwacyjny. Uzyskane wyniki wskazują na indywidualne zróżnicowanie cech osobowości, poziomu poczucia sensu życia oraz preferowanych strategii radzenia sobie ze stresem. U większości badanych dominowały strategie adaptacyjne, obejmujące aktywne radzenie sobie, planowanie, pozytywne przewartościowanie oraz korzystanie ze wsparcia emocjonalnego i instrumentalnego. Zaobserwowano również, że wyższe poczucie sensu życia oraz cechy takie jak ekstrawersja, sumienność, większa otwartość na doświadczenia i niższy poziom neurotyczności mogą współwystępować z częstszym stosowaniem adaptacyjnych strategii radzenia sobie ze stresem. Wyniki podkreślają znaczenie zasobów psychologicznych w funkcjonowaniu nauczycieli i wskazują na potrzebę działań ukierunkowanych na wzmacnianie dobrostanu psychicznego oraz kompetencji w zakresie radzenia sobie ze stresem zawodowym.

The teaching profession is associated with numerous psychological burdens; therefore, it is important to identify psychological resources that promote effective coping with occupational stress. The study aimed to analyze the relationships between personality traits, sense of meaning in life, and adaptive and maladaptive coping strategies among teachers working in a primary school with inclusive classes. The research was conducted using a qualitative case study approach. The participants were five teachers differing in age, length of professional experience, and occupational roles. The study employed the NEO-FFI Personality Inventory, the COPE Inventory, and the Purpose in Life Test (PIL), as well as a structured interview and an observation sheet. The findings revealed individual differences in personality traits, levels of meaning in life, and preferred coping strategies. Adaptive coping strategies, including active coping, planning, positive reinterpretation, and seeking emotional and instrumental support, predominated among most participants. Furthermore, a higher sense of meaning in life, along with traits such as extraversion, conscientiousness, greater openness to experience, and lower neuroticism, appeared to co-occur with more frequent use of adaptive coping strategies. The results highlight the importance of psychological resources in teachers' functioning and indicate the need for interventions aimed at strengthening psychological well-being and stress management competencies among educators.