Uważność i wysoka wrażliwość sensoryczna jako predyktory dobrostanu psychicznego u osób dorosłych

Abstract

Niniejsza praca magisterska poświęcona jest analizie zależności pomiędzy uważnością, wysoką wrażliwością sensoryczną a dobrostanem psychicznym osób dorosłych. Punktem wyjścia było założenie, że dobrostan psychiczny nie zależy wyłącznie od braku trudności emocjonalnych, lecz od jakości funkcjonowania jednostki, jej zasobów regulacyjnych, relacji z otoczeniem oraz zdolności do realizowania własnego potencjału. W części teoretycznej omówiono koncepcje dobrostanu psychicznego, ze szczególnym uwzględnieniem modelu Carol Ryff, pięciowymiarowy model uważności oraz wysoką wrażliwość sensoryczną w ujęciu SPS i modelu DOES. Część empiryczna obejmowała badanie przeprowadzone metodą sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem kwestionariusza internetowego. W badaniu uczestniczyło 100 osób dorosłych, a do pomiaru zmiennych wykorzystano FFMQ-15, HSPS oraz Skale Dobrostanu Psychologicznego Ryff. Uzyskane wyniki potwierdziły istotny dodatni związek między uważnością a dobrostanem psychicznym oraz ujemny związek między wysoką wrażliwością sensoryczną a dobrostanem. Wykazano również, że uważność zachowuje znaczenie predykcyjne po uwzględnieniu wrażliwości sensorycznej, co pozwala traktować ją jako potencjalny zasób ochronny, ograniczający negatywne skutki przeciążenia bodźcami. Osoby posiadające doświadczenie w praktyce uważności charakteryzowały się wyższym poziomem dobrostanu niż osoby bez takiego doświadczenia. Wyniki wskazują na potrzebę rozwijania praktyk wspierających samoregulację oraz dostosowywania warunków środowiskowych do indywidualnej wrażliwości jednostki. Praca podkreśla znaczenie całościowego spojrzenia na dobrostan psychiczny, obejmującego zarówno zasoby, jak i cechy temperamentalne.

This master’s thesis examines the relationship between mindfulness, sensory processing sensitivity and psychological well-being in adults. The study is based on the assumption that psychological well-being is not limited to the absence of emotional difficulties, but reflects the quality of personal functioning, regulatory resources, relationships with the environment and the ability to realize one’s potential. The theoretical part discusses selected concepts of psychological well-being, with particular emphasis on Carol Ryff’s model, the five-facet model of mindfulness, and sensory processing sensitivity in the SPS framework and the DOES model. The empirical part was conducted as a diagnostic survey using an online questionnaire. The research sample consisted of 100 adults. The variables were measured with the FFMQ-15, the HSPS and Ryff’s Psychological Well-Being Scales. The results confirmed a significant positive relationship between mindfulness and psychological well-being, as well as a negative relationship between sensory processing sensitivity and well-being. Mindfulness also remained a significant predictor of well-being after accounting for sensory sensitivity, which suggests that it may function as a protective resource against overstimulation and emotional burden. Participants with mindfulness practice experience reported higher levels of well-being than those without such experience. The findings highlight the importance of strengthening self-regulation and adapting environmental conditions to individual sensitivity.