Doświadczenie stresu i strategie radzenia sobie w rodzinach dorosłych osób w spektrum autyzmu – wielokrotne studium przypadku.

Abstract

Celem niniejszej pracy była analiza trudności doświadczanych w codziennym funkcjonowaniu przez dorosłe osoby w spektrum autyzmu. W części teoretycznej omówiono pojęcie spektrum autyzmu w świetle aktualnych klasyfikacji diagnostycznych (DSM-5-TR, ICD-11), specyfikę funkcjonowania osób dorosłych oraz najczęściej wskazywane obszary trudności, obejmujące komunikację społeczną, organizację dnia codziennego, regulację emocji oraz przetwarzanie sensoryczne. Badania własne miały charakter jakościowy. Zastosowano metodę ankiety otwartej, która umożliwiła pogłębioną analizę subiektywnych doświadczeń badanych. Analizie poddano wypowiedzi dorosłych osób w spektrum autyzmu dotyczące trudności w rutynie dnia codziennego, realizacji obowiązków, funkcjonowaniu społecznym, przeciążeniach sensorycznych oraz reakcjach emocjonalnych. Wyniki wskazują, że trudności te mają charakter wielowymiarowy i wpływają na jakość życia badanych. Jednocześnie respondenci wskazywali na stosowane strategie radzenia sobie oraz potrzebę adekwatnego wsparcia środowiskowego i specjalistycznego. Uzyskane rezultaty mogą stanowić podstawę do projektowania działań wspierających dorosłe osoby w spektrum autyzmu w obszarze funkcjonowania społecznego i zawodowego.he aim of this study was to analyze the difficulties experienced in daily functioning by adults on the autism spectrum. The theoretical part discusses the concept of Autism Spectrum Disorder in light of current diagnostic classifications (DSM-5-TR, ICD-11), the specific characteristics of adult functioning, and the most frequently reported areas of difficulty, including social communication, daily organization, emotional regulation, and sensory processing. The empirical study was qualitative in nature. An open-ended survey was used to explore the subjective experiences of adults on the autism spectrum. The analysis focused on reported difficulties related to daily routines, fulfilling adult responsibilities, social functioning, sensory overload, and emotional reactions. The results indicate that these difficulties are multidimensional and significantly affect the quality of life of the participants. At the same time, respondents identified coping strategies and emphasized the need for adequate environmental and professional support. The findings may contribute to the development of support systems tailored to the needs of adults on the autism spectrum in social and professional contexts.